Ölçme ve Ölçme Aletleri

Elektrik ölçmeleri uzunluk,ağırlık ölçmeleri gibi basit değildir.Bütün elektrik devrelerinin düzgün bir şekilde çalışabilmesi için elektrik büyüklüklerinin ölçülmesi ve bilinmesi gereklidir.

Ölçülecek Değer                 Birimi                       Ölçü Aleti

Akım Şiddeti                       Amper                      Ampermetre
Gerilim                                 Volt                         Voltmetre
Güçkatsayısı                         Cosq                       Cosqmetre
Frekans                                Hz                          Frekansmetre
Direnç                                 Ohm                        Ohmmetre
Elektrik İşi                           Kwh                        Sayaç
Güç                                     Watt                        Wattmetre

Ölçü Aletlerinin Duyarlılık Sınıfı

Ölçü aletleri duyarlılık derecesine göre 8 sınıfa ayrılır.Aletlerin sınıfını belirten rakam o aletin ibresinin tam sapmada yapmış olduğu hatanın %'sini gösterir.0,1 sınıfı alet denildiğinde bu aletn çok hassas bir alet olduğu ve ibresinin tam sapma da %0,1 değerinde hata yaptığı anlaşılır.

AMPERMETRE

Elektrik akım şiddetini ölçen aletlere ampermetre denir.Ölçülecek akım ampermetrenin içinden geçtiği için devreye seri olarak bağlanırlar ve içinden geçen akımın cihazın uçları arasında büyük bir gerilim düşümü meydana getirmemesi için dirençlerininde mümkün mertebe küçük olması lazımdır.

Ampermetrenin içindeki bobin teli kalın olup az sipirlidir.Devreye hiçbir zaman paralel bağlanmazlar,nedeni;ampermetre sargısının kalın telden az sipirli olmasıdır.Böyle olunca devreyi kısadevre haline getirir,sigortanın atmasına neden olur.

VOLTMETRE

Elektrik gerilimini ölçen aletlere voltmetre denir.Voltmetreler devreye paralel bağlanırlar.Voltmetrenin içindeki bobin teli ince olup sarım sayısı fazladır.Bunun için voltmetrelerin içdirençleri büyüktür.Bu sebeple içinden çok az akım geçer.Voltmetre yanlışlıkla devreye seri bağlanırsa iç dirençleri büyük olduğundan alıcının normal çalışmasına engel olur.Örneğin devredeki lamba yanmaz ,motor çalışmaz.

AVOMETRE

Bu ölçü aletleri akım,gerilim ve direnç ölçme işleminde kullanılırlar.Avometreler alternatif ve doğru akım,gerilim ölçmek için düzenlenmiştir.Bu aletlere direnç ölçmek için aletin içine pil konur.Direnç ölçerken ilk önce bağlantı uçları kısadevre edilip ayar düğmesi çevirilerek ibrenin direnç taksimatında sıfıra gelmesi sağlanmalıdır.

Direnç ölçmelerinde alet,üzerinden akım geçen devrelere bağlanamaz.Gerek akım gerekse gerilim ölçmelerinde aletn kademe anahtarı daima en yüksek değere ,değer çok küçükse alt kademelere geçirilmelidir.

Kuvvet Tesislerinde Kullanılan Gereçler v1

Dağıtım Panosu

İş yerlerinde enerji dağıtımı,makinelerin yakınında bulunan dağıtım panolarından yapılır.Uygulamada kullanılan panolar sac yada plastikten yapılır.Eskiden yapılmış tesisatlarda mermer üzerinde olanlar da karşımıza çıkar.

Ampermetre

Alıcının çektiği akım şiddetini ölçmeye yarayan aygıtlara ampermetre denir.Bu aygıtlar devreye seri bağlanarak kullanılır.Sanayi tesislerinde ana panoya üç adet ampermetre konularak üç fazın çektiği akımların seviyesi gözlenir.Şayet fazın birisinden geçen akım anormal derecede diğerlerinden yüksek ise tesisin enerji dağıtım şeklinde değişiklik yapılır.

Az akım çeken sanayi tesislerinde ampermetreler şebekeye doğrudan bağlanılır.Akımın 50 amperden fazla olduğu tesislerde ise akım trafosu adı verilen aygıtlar kullanılarak akım ölçülür.Akım trafosunun primer sargısı faz iletkenine seri bağlanır.Trafonun sekonder sarım uçlarına ise 5 amperlik küçük bir ampermetre bağlanır.Primer sargısından geçen akımın oluşturduğu manyetik alan sekonder sargıda küçük değerli bir akım oluşturur.200/5 amperlik akım trafosunda sekondere bağlı ampermetre 3 amperi gösteriyorsa primerden 120 amper geçtiği anlaşılır.

Voltmetre

Şebekenin gerilimini ölçmeye yarayan aygıtlara voltmetre denir.Voltmetreler şebekeye paralel bağlanarak kullanılır.
Alçak voltajların (0-500V) ölçülmesinde kullanılan voltmetreler devreye direkt olarak bağlanırken ,yüksek voltajların ölçülmesinde kullanılan voltmetreler gerilim trafosu üzerinden bağlanır.

Sigorta

Sanayi tesislerinde kullanılan motor,trafo,jeneratör,kaynak makinesi vb alıcıların besleme hatlarının korunmasında buşonlu,otomatik yada bıçaklı sigortalar kullanılır.

Akım Trafosu

Yüksek değerli akımları 5 amper düzeyine indirerek ölçüm kolaylığı sağlayan cihazlara akım trafosu denir.Bu elemanların primer sarımı kalın kesitli telden az sipirli,sekonder sarımı ise ince kesitli telden çok sipirlidir.

Uygulamada 50/5-60/5-75/5-100/5-150/5-200/5 amper değerindeki akım trafoları yaygın olarak kullanılmaktadır.

Akım trafolarının sekonder sargılarının bir ucu mutlaka topraklanmalıdır.